Tuesday, May 22, 2018

"जनसामान्यांचा बिग बॉस......"

          आज काल रिऍलिटी टीव्ही शोच वारं खूपच पसरत चाललं आहे. टीव्ही हे खूप प्रभावी प्रसारमाध्यम आहे त्यामुळे त्यावर दाखविण्यात येणाऱ्या बऱ्याच गोष्टींचा प्रभाव जनसामान्यांच्या मनावर पडत असतो. मला कोणावर टीका करायची नाहीये पण "बिग बॉस" सारख्या कार्यक्रमातून आपण समाजापर्यंत कसला संदेश देत आहोत हेच समजत नाहीये. उच्चभ्रू समजले जाणारे सेलिब्रेटी एकत्र एका घरात राहतात, भांडण करतात, प्रेम करतात, गेम खेळतात मग या गोष्टींशी जनसामान्यांचा संबंध काय......? त्यातून कोणता चांगला प्रभावी संदेश आपण समाजापर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न करत आहोत......? या बाबतीत माझं मत कदाचित चुकतही असेल पण मला वाटतं की "बिग बॉस" या टीव्ही शो ने एक "जनसामान्यांचा बिग बॉस" हा रिऍलिटी शो सुरू करावा. त्यात रोज खस्ता खात स्वतःच कुटुंब चालवणारा गरीब नोकरदार, निसर्गाशी लढत स्वतःचा उदरनिर्वाह करणारा गरीब शेतकरी, गरिबीतून उच्च शिक्षण घेऊन नोकरीसाठी वणवण भटकणारा तरुण, रस्त्यावर छोटंसं दुकान मांडून व्यवसाय करणारा गरीब उद्योजक, ए सी ऑफिस मध्ये बसून व्यवसाय करणारे उच्चभ्रू व्यवसायिक, तळहाताच्या फोडाप्रमाणे जनतेची काळजी घेणारे आणि सेवा करणारे (?) लोकनियुक्त प्रतिनिधी, समाजाप्रती बांधिलकी जोपासून समाजसेवेचं व्रत बाळगणारे समाजसेवक, या जनसामान्यांचाच घटक असणारे पण स्वतःच्या कर्तृत्वाने पोस्ट मिळविलेले प्रशासकीय अधिकारी, याच समाजाच्या आरोग्यव्यवस्थेवर उदरनिर्वाह करणारे डॉक्टर, इंजिनियर, लोकनियुक्त आमदार, खासदार, या सर्वांना न्याय मिळवून देणारे न्यायाधीश, मुख्यमंत्री आणि पंतप्रधान या सर्वांचाच या "जनसामान्यांचा बिग बॉस" मध्ये समावेश असावा. या सर्वांना दहाच दिवस एकत्र एका घरात ठेवावं. एकमेकांच्या समस्या, वेदना, सल या दहा दिवसांत ते समजून घेऊ शकतील. भर उन्हात, घामाच्या धारेत कष्ट करत जगणं आणि ए सी ची हवा खात मानसिक तणावात जगणं काय असतं हे एकमेकांना कळू शकेल. एकत्र राहून मैत्री करतील, एकमेकांची दुःख वाटून घेतील, वादविवाद करून तोडगा काढतील. त्यामुळे समाजापर्यंत किमान खरी परिस्थिती तरी पोहोचेल. 'हम सब एक है' चा नारा देऊन या एकत्र...... होऊ द्या असाही एक "जनसामान्यांचा बिग बॉस......"

- डॉ. संदीप सोमेश्वर टोंगळे.

Saturday, May 19, 2018

मनातला "कचरा"


          दैनंदिन जीवनातल्या अनावश्यक गोष्टी आपण कचऱ्यात टाकून देतो तसंच मनात येणारे अनावश्यक विचार सुद्धा आपण कचऱ्यात टाकून द्यायला हवेत. पण टाकून दिलेला कचरा म्हणजे टाकाऊ वस्तू असो वा मनात येणारे निरूपयोगी विचार असो हे दुसऱ्याला त्रासदायक होतील अशा ठिकाणी आपण टाकायला नको. कारण आजकाल कुरकुरे, चिप्स यांची रिकामी पाकिटे, पाण्याची रिकामी बाटली यांचा कचरा रस्त्यावर खूप प्रमाणात पडलेला दिसतो. याच कचऱ्यामुळे पावसाळ्यात गटारी तुंबून गटारीतलं घाण पाणी बाहेर येऊन रस्त्यावर साठू लागतं आणि रोगराई पसरू लागते. स्वच्छता कामगार आपलं गाव स्वच्छ ठेवण्याचं त्यांचं काम अगदी व्यवस्थित करत असतात पण एक गावकरी म्हणून आपण असा कचरा कचरपेटीतच टाकून त्यांना छोटीशी मदत करू शकतो आणि पावसाळ्यात होणाऱ्या संभाव्य आजारांपासून खूप जणांची मुक्तता करू शकतो. चला तर मग हा भौतिक कचरा कचरपेटीच टाकू आणि मनातला "कचरा" योगधारणेद्वारे नष्ट करू म्हणजे कोणत्याच कचऱ्याचा कोणाला त्रास होणार नाही.

- डॉ. संदीप सोमेश्वर टोंगळे.

Thursday, May 17, 2018

मी बी घडतो आहे......


आकाशाला गवसणी
घालणारा तो माझा पतंग
मला नेहमीच आठवतो,
तेव्हा नकळत डोळ्यात
माझ्या पाणी साठवतो,
त्या बालपणीच्या सुंदर
विश्वात मला पाठवतो,
अन त्या चिमुकल्या
तेजस्वी डोळ्यातल्या
स्वप्नांना मला भेटवतो......

डोळ्यातली स्वप्न
डोक्यात घेऊन
मी लढतो आहे,
अनुभवांची शिदोरी बांधत,
तुमच्यासारखंच
मी बी घडतो आहे......

नकळत मनात येणाऱ्या
तुटक्या फूटक्या शब्दात
मी सल माझी मांडत राहतो,
मनातल्या असंख्य वेदना
पापणीच्या आतच सांडत राहतो,
विचारांची घालमेल झाली
की स्वतःशीच भांडत राहतो,
डोक्यातल्या घातक विचारांना
सदविचारांच्या उखळीत
नेहमीच कांडत राहतो......

मनातल्या वेदना
डोळ्यात साठवून
मी रडतो आहे,
चांगले विचार मांडत
तुमच्यासमोर
मी बी घडतो आहे......

अर्थ नसतो काहीच
नंतरच्या आकांतात
आणि आरोळ्यात
रक्तबंबाळ झालोय मी
अनेक आरोपांच्या अन
अफवांच्या थारोळ्यात,
पण थकलेलं हे मन माझं
नेहमीच रमत राहतं
माझ्या लेखात आणि
कवितांच्या चारोळ्यात......

माझ्या अस्तित्वाची
लढाई लढण्यासाठी
मी धडपडतो आहे,
निरंतर जपत
सामाजिक बांधिलकी
मी बी घडतो आहे......

- डॉ. संदीप सोमेश्वर टोंगळे.

Sunday, May 6, 2018

"वेदना"

         मागे एकदा मी असाच क्लिनिक मध्ये बसलो होतो तेव्हा एक ओळखीचीच कैंसरग्रस्त महिला तिच्या 2 वर्षाच्या मुलीला तपासण्यासाठी घेऊन आली. मी बाळाला व्यवस्थीत तपासलं आणि रक्ताची तपासणी करण्यासाठी waiting रूम मधे बसवलं. थोड्यावेळाने waiting रूम मधून कसला तरी आवाज येतोय म्हणून मी पहायला गेलो तर माझी नजर waiting रूम मधे बसलेल्या त्या महिले कड़े गेली. ती महिला तिच्या बाळासोबत खेळत होती. बाळाचं बोलणं, चालणं, हालचाली यावर ती बेभान होऊन हसत होती, त्या बाळाची छोट्यात छोटी प्रत्येक गोष्ट ती आनंदाने सेलिब्रेट करत होती. ते पाहून माझ्या मनात विचार आला की ही महिला कैंसर ग्रस्त असून सुद्धा किती आनंदाने राहतेय, पुढे येईल तो क्षण मनसोक्त सेलिब्रेट करतेय. आणि आपण नसलेली दुःख कुरवाळत बसलोय, आयुष्याबद्दल तक्रारी करतोय. आपण सुद्धा असाच आनंद साजरा केला पाहिजे प्रत्येक गोष्टीचा, प्रत्येक क्षणाचा, प्रत्येक विजयाचा. आपणही असच हसलं पाहिजे, नाचलं पाहिजे, हे सुंदर आयुष्य मनसोक्त जगलं पाहिजे आणि स्वताला म्हटलं पाहिजे कर मनाला वाट्टेल ते अन मनाला पटेल ते...... आपल्या मनातल्या "वेदना" सुद्धा सेलिब्रेट करता आल्या पाहिजेत, त्यालाच खरं आयुष्य जगणं म्हणतात.

- डॉ संदीप सोमेश्वर टोंगळे.

Thursday, May 3, 2018

“चला मित्रांनो श्रमदान करूया”

पानी रे पानी तेरा रंग कैसा
जिसमें मिला दो लगे उस जैसा

          पण आता या बेरंग पाण्याने अनेकांच्या आयुष्यात रंग भरायला सुरुवात केलीय...... माणुसकीचा रंग, सामाजिक बांधिलकीचा रंग, मन संधारण आणि जल संधारणाचा रंग...... गावंच्या गावं पाणीदार करायचा विडा उचललेली “पानी फौंडेशन” आणि त्यांच्या साथीने पाण्यासाठी पेटून उठलेले गावकरी यांच्या कष्टाला आणि जिद्दीला खरच माझा सलाम. छोटसं रोपटं लावलं की भविष्यात त्याच मोठं झाड होतं तसच आज जमिनीवर पडलेल्या या घामाच्या थेंबातून भविष्यात गावं पाणीदार होणार आहेत हे मात्र नक्की. फक्त शहरांचा विकास हा देशाचा विकास असूच शकत नाही तर गावांच्या प्रगतीतून शहरांचा विकास हाच खरा विकास आहे हे “पानी फौंडेशन”नी त्यांच्या कामातून दाखवून दिलंय आणि त्यांना गावकऱ्यांनी अगदी मोलाची साथ दिलीय. काही काही गावात तर आख्ख गावच्या गाव श्रमदान करत आहे. बायका, पोरं-पोरी, लहान मुलापासून वृद्धापर्यंत अगदी सगळे घाम गाळत गावासाठी श्रमदान करत आहेत. या सर्वांना त्या घामाची किंमत नक्कीच कळली आहे म्हणून तर ना वयाचा ना शरीराचा विचार करता अगदी झोकून देऊन श्रमदान सुरु आहे. या उन्हाच्या दाहकतेत श्रमदान करत असताना त्यांच्या घामाचे थेंब जमिनीवर पडत आहेत आणि क्षणार्धात विरून ही जात आहेत पण घामाच्या थेंबाचा जमिनीशी आलेल्या संपर्कामुळे जो सुगंधित दरवळ तयार होतोय तो आख्ख्या महाराष्ट्रभर पोहोचू लागलाय. हाच सुगंधित दरवळ सामाजिक बांधिलकी जपणाऱ्या प्रत्येकापर्यंत पोहोचला आणि प्रत्येकाने आपापल्या परीने श्रमदानाला सुरुवात केली आहे. बघता बघता लाखो घनमीटर जलसंधारण कामाची नोंद “पानी फौंडेशन”पर्यंत पोहोचली आहे. नेहमीच सामाजिक बांधिलकी जपण्यात अग्रेसर असणाऱ्या माढयाच्या रोटरी क्लबपर्यंत हा सुगंधित दरवळ पोहोचला आणि आता रोटरी क्लब ऑफ माढाचा प्रत्येक सदस्य पुढाकार घेऊन श्रमदान करण्यास उतरला आहे. नकारात्मक गोष्टींना बगल देत सकारात्मकतेची कास धरून रोटरी सदस्य सहकुटुंब श्रमदान करत आहेत.

          माझ्या शेतात पाणी भरपूर आहे, माझ्या शेतात २ बोर आहेत, दोन्ही बोर १२ तास चालतात, विहिरीला मुबलक पाणी आहे मग मी का श्रमदान करू? या श्रमदानाचा माझ्या शेताला काय उपयोग? मला अजिबात वेळ मिळत नाही? मला बाकी खूप काम असतात? मी डॉक्टर आहे, इंजिनिअर आहे, शिक्षक आहे, पुढारी आहे, नेता आहे, अधिकारी आहे, मोठा उद्योजक आहे मग मी हे काम कसं करायचं? असले नकारात्मक आणि अपंग विचार डोक्यात न घेता श्रमदानासाठी एकदा मातीला हात लावून तर बघा, तुमच्या मनात श्रमदानाची ठिणगी नक्की पेटेल. पुढच्या पिढीच्या पाठ्यपुस्तकात या श्रमदानाचा पाठ नक्की असेल. आज जर आपण श्रमदान नाही केलं तर आपली पुढची पिढी आपल्याला नक्की विचारेल आपल्या श्रमदानातल्या योगदानाबद्दल, तेव्हा मान खाली घालायची वेळ येऊ द्यायला नको. एका गावात एक वृद्ध आज्जी जी निराधार आहे, दुसऱ्या गावात एक गरीब कुटुंब ज्यांना एक गुंठा सुद्धा शेती नाही, आणि एका गावात एक दिव्यांग व्यक्ती जी अधिकारी आहे अशी प्रत्येक गावात अनेक उदाहरणे आहेत की जे स्वतःच्या वयाचा किंवा शरीराचा कसलाही विचार न करता अगदी पेटून उठत काम करत आहेत. या सर्वांनी त्यांच्या कामातून दाखवून दिलंय की कमकुवत आणि अपंग हे नसून शरीराने निष्क्रिय आणि मनाने अपंग आपणच सर्व आहोत. दोन हात दोन पाय असलेली धडधाकट माणस हाताची घडी घालून बसतात आणि पायात कसलाही त्राण नसणारा अपंग व्यक्ती अधिकारी असून सुद्धा मातीत बसून खड्डे करतो आहे, ती आज्जी शरीरात आहे तेवढी ताकत लावून मातीने भरलेली पाटी उचलत आहे आणि त्या गरीब कुटुंबातला प्रत्येक जण अगदी जीव ओतून दिवसभर श्रमदान करत आहे. ही इतकी जिद्द का? कशासाठी? कोणासाठी? तर या सर्वांना त्याचं गाव पाणीदार करायचं आहे. काय म्हणाव या जिद्दीला...... आणि तो अमीर खान, तो जितेंद्र जोशी आणि इतरही दिग्गज मंडळी “पानी फौंडेशन”च्या माध्यमातून जीवाच रान करत आहेत. का? तर त्यांना महाराष्ट्र पाणीदार करायचा आहे. गड्यांनो खरंच सलाम तुमच्या जगण्याला......

          हे सर्व लोक जर स्वतःपुरता विचार करून स्वतःचाच व्याप बघत बसले असते तर आज जी ठिणगी पडून श्रमदानाचा वनवा पेटलाय तो कदाचित पेटलाच नसता. कदाचित संपूर्ण महाराष्ट्र पाणीदार करण्याची ही मोहीम सुद्धा एखाद्या चळवळीसारखी इतकी पसरलीच नसती. कदाचित लोकांनी असं एकत्र येऊन काम केलंच नसतं. कदाचित आम्हाला श्रमदान करण्यासाठी गावागावात जाण्याची आणि नवनवीन लोकांना भेटण्याची संधी मिळालीच नसती. कदाचित या “पानी फौंडेशन”च्या लोकांना तुम्हाला एवढ्या तळमळीने सांगण्याची वेळ आलीच नसती. कदाचित मला या लेखाच्या माध्यमातून सांगायची वेळ आलीच नसती की चला गड्यांनो पेटून उठूया, चला श्रमदान करूया, आपली गावं पाणीदार करूया. मित्रांनो या श्रमदान करणाऱ्या सर्वच लोकांची तळमळ आपण नीट लक्षात घेऊया, भविष्यात निर्माण होऊ शकणारी दुष्काळाची दाहकता लक्षात घेऊया, आपण पुढच्या पिढीला नेमकं काय देणार आहोत हे लक्षात घेऊया, एकदा निघून गेलेली वेळ पुन्हा परत कधीच येत नसते हे ही लक्षात घेऊया. ही जमीन कोणाची, हे गाव कोणाचं, हे शिवार कोणाचं या असल्या संकोचित विचारसरणीत आपण आता गुरफटून जायला नको. मित्रांनो, लोकांनी लोकांसाठी एकत्र येऊन काम करण्याची एवढी मोठी चळवळ खूप दिवसांनी सुरु झाली आहे. नुसती सुरु झाली नाही तर याचा वणवा महाराष्ट्रभर पेटलाय. या वणव्यात समाजमनातल्या षडरीपुंची मात्र राख झालीय. समाजात एक नवचैतन्य नक्कीच निर्माण झालंय. आपण सर्वांनी मिळून या चळवळीला आणखी बळ द्यायलाच हवं. आपण आपला खारीचा वाटा उचलायलाच हवा. आपण फेकून देऊया ते नकारात्मक भुरसट विचार आणि चला पेटून उठूया आणि “चला मित्रांनो श्रमदान करूया”.

पेटलंय सारं रान
चला ठेऊ जाण
राखू माणुसकीचं भान
चला करू श्रमदान
चला करू श्रमदान

- डॉ संदीप सोमेश्वर टोंगळे.